Disable Preloader

Zoetstoffen

Katrien Wellens - Diëtiste Wilrijk

Algemeen

In het algemeen heeft de mens een aangeboren voorkeur voor zoete smaken en een afkeer van bittere smaken. Het gebruik van suiker en zoetstoffen in voeding bij mensen met overgewicht en/of diabetes is een veel besproken onderwerp. Net zoals suiker hebben zoetstoffen een zoete smaak, echter zonder (of met minieme) beïnvloeding van de bloedsuiker. Zoetstoffen worden onderverdeeld in intensieve zoetstoffen en bulkzoetstoffen.

Intensieve zoetstoffen

Intensieve zoetstoffen hebben een zeer zoete smaak. Afhankelijk van de soort zijn ze 40 tot 600 keer zoeter dan gewone suiker. Door de enorme zoetkracht (in vergelijking met suiker) gebruikt men hiervan slechts minieme hoeveelheden, mede daardoor is ook de calorische aanbreng te verwaarlozen. Het meeste gekende voorbeeld is aspartaam, daarnaast bestaan ook acesulfaam K, sacharine, cyclamaat en sucralose. Dit soort zoetstoffen werd veelvuldig onderzocht én veilig bevonden door verschillende (inter)nationale instellingen.

Voor de intensieve zoetstoffen werd door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) een maximale dagelijkse inname vooropgesteld (ADI-waarde – Acceptable Daily Intake). Dit is de hoeveelheid die dagelijks, levenslang mag ingenomen worden zonder dat hierdoor gezondheidsproblemen ontstaan. De ADI-waarde wordt uitgedrukt in mg per kilogram lichaamsgewicht. Bij huishoudelijk gebruik wordt deze grens zelden overschreden. Echter bij kleine kinderen -met laag gewicht- is toch enige voorzichtigheid geboden met het gebruik van cyclamaat; de lage ADI-waarde in combinatie met lage zoetkracht (in vergelijking met de andere intensieve zoetstoffen) maakt dat de veilige grens mogelijks overschreden wordt. Jonge kinderen die enkele glazen light-frisdrank (o.b.v. uitsluitend cyclamaat) drinken kunnen daarmee de ADI-waarde overschrijden. Hierbij dient echter direct gezegd te worden dat er weinig frisdranken bestaan die uitsluitend gezoet zijn met cyclamaat, veelal wordt cyclamaat in combinatie gebruikt met andere intensieve zoetstoffen waardoor bovenstaande niet meer geldt. Men dient ook te weten dat de ADI-waarde een zeer grote veiligheidsmarge in rekening bracht; de mogelijke toxiciteitsgrens van intensieve zoetstoffen ligt nog 100 tot 200 keer boven de ADI-waarde.

Intensieve zoetstoffen worden vaak gebruikt als tafelzoetstof (als tabletjes, poeder of vloeibaar), in light-frisdrank, light-zuivelproducten (yoghurt, chocomelk,…), … maar worden ook soms toegevoegd aan geneesmiddelen en vitamine-supplementen.

Sommige van deze zoetstoffen hebben naast hun zoete smaak ook een bittere (sacharine) of metaalachtige (cyclamaat) nasmaak. Om deze reden wordt vaak een combinatie gebruikt van verschillende soorten intensieve zoetstoffen. Op de verpakking kunnen deze zoetstoffen aangeduid worden met E-nummers van E 950 tot E 959 (met uitzondering van E 953 isomaltitol).

Extensieve zoetstoffen

Extensieve zoetstoffen (poly-olen) vindt men in kleine hoveelheden terug in de natuur, bv. in sommige fruitsoorten. Hun zoetkracht is vergelijkbaar met deze van suiker (0,5 tot 1,0 in vergelijking met suiker). De calorische aanbreng ligt iets lager (2,4 kcal/g versus 4 kcal/g voor suiker). Het meest gekende voorbeeld is maltitol, daarnaast bestaan ook xylitol, sorbitol, tagatose, isomalt, mannitol, lactitol, …

Het gebruik van poly-olen wordt als veilig en niet toxisch beschouwd; er werden geen ADI-waarden voor opgesteld. Maar, deze zoetstoffen worden niet -of in beperkte mate- opgenomen ter hoogte van de dunne darm, ze komen dus onverteerd in de dikke darm terecht. Daar worden ze gefermenteerd door de darmflora. Een overmatig gebruik kan leiden tot winderigheid, opgeblazen gevoel en diarree!

Poly-olen zijn ‘bulkvormers’, ze geven vorm & textuur aan gebak en koek zonder suiker. Daarnaast worden ze eveneens gebruikt in suikervrije chocolade, chocopasta, roomijs, kauwgom, … De calorische waarde van deze zoetstoffen is niet te verwaarlozen, bovendien bevatten bovengenoemde producten vaak een belangrijke hoeveelheid vet (behalve kauwgom). Mensen die op hun gewicht letten, kunnen deze producten best vanuit een kritisch standpunt beoordelen. Bij twijfel over het al of niet inschakelen van deze producten kan men best overleggen met de diëtist(e).

Extensieve zoetstoffen staan op de verpakking vaak vermeld als poly-olen of suikeralcoholen. Ze kunnen eveneens worden weergegeven door bepaalde E-nummers (E 420-421-953-965 tem 968).